جلسات، نتایج و دستاوردهای کمیسیون تخصصی علوم پایه و فناوریهای همگرا

 

1.                                                                                                                                                                                                                                                                                                         1. اطلاعات کلی جلسات

طبق ماده 9 آیین‌نامه کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی عتف، کمیسیون‌های تخصصی باید یک جلسه در ماه برگزار نمایند. در جدول زیر تعداد جلسات تشکیل شده این کمیسیون  از سال 1389 تا انتهای شهریور سال 1399 نمایش داده شده است.

مجموع جلسات تشکیل‌ شده کمیسیون به تفکیک سال

سال

تعداد جلسات

1389

12

1390

2

1391

8

1392

5

1393

6

1394

8

1395

7

1396

9

1397

10

1398

8

1399 (انتهای شهریور)

5

جمع

80

 


روند برگزاری جلسات کمیسیون علوم پایه به تفکیک سال

 

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 70

گزارشی در خصوص" سامانة سنجش عملکرد نظام توسعة علوم پایة کشور، ارزیابی سیاست‌های گسترش علوم پایة کشور، ارزیابی کیفیت رساله‌های دکتری علوم پایه، تحلیل کمی رساله‌های دکتری علوم پایه با کاربرد سامانه‌های ایرانداک و ارزیابی علوم پایة ایران در جهان با کاربرد سامانه‌های ایرانداک" توسط دکتر علیدوستی، رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات و همکاران ایشان ارائه گردید و  پس از بحث و بررسی مقرر گردید:

-          امکان دسترسی عمومی به اطلاعات ثبت شده در سامانه­های ایرانداک و استفاده از ظرفیت­های موجود در این سازمان جهت ارزیابی و سیاست­گذاری در حوزه علوم پایه و پیشنهاد آن به دبیرکل محترم بررسی گردد.

-          بررسی بهره­گیری از ظرفیت­های موجود ایرانداک بمنظور پیشنهاد اقدامات عملی جهت ارتقا علوم پایه در در دستور کار کمیسیون قرار گیرد.

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 71

گزارشی در خصوص ظهور و همگرایی فناوری های نوظهور و فرصت های جدید این حوزه در چهار بخش ذیل مطرح و تشریح شد:

ظهور فناوری های نوظهور

همگرایی فناوری های نوظهور 

نقاط همگرایی فناوری ها  

سیاست­گذاری و برنامه­ریزی

و در نهایت پس از بحث و بررسی مقرر گردید:

-          ادامه بحث در خصوص سیاست­گذاری در جهت همگرایی علوم و فناوری به جلسه آتی کمیسیون موکول گردد.

-          ارائه گزارشي در خصوص "فناوری­های همگرا و همگرایی علوم و فناوری" توسط جناب دکتر رنجبر در دستور کار جلسه آتی کمیسیون قرار گیرد.

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 72

اعضای حقیقی بر اساس معیارهای توزیع رشته ای، دانشگاهی و منطقه­ای، مرتبه علمی، سابقه عضویت در کمیسیون­ها و یا سابقه عضویت در شوراهای سیاست­گذاری علمی و نیز برخورداری از سابقه پژوهشی، علمی و اجرایی مرتبط انتخاب گردیدند.

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 73

توضیحاتی در راستای معرفی شورای عالی عتف و کمیسیون­های تخصصی آن و نیز فرایند انتخاب اعضا حقیقی جدید کمیسیون در قالب فایل پاورپوینت به اعضا محترم ارائه گردید و این نکته خاطرنشان شد که احکام اعضا حقیقی در دوره جدید، چهارساله است. در ادامه جلسه نیز اعضا محترم به معرفی خویش پرداختند. همچنین اعضا کمیسیون ضمن تشکر و قدردانی از زحمات جناب آقای دکتر محمدمهدی طهرانچی، ریاست پیشین کمیسیون و با توجه به عدم علاقه ایشان برای ریاست در دوره جدید، مقرر گردید:

-          جناب آقای دکتر سعید سمنانیان بعنوان ریاست دوره جدید کمیسیون تخصصی علوم پایه و فناوری­های همگرا انتخاب و منصوب گردند.

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 74

ریاست کمیسیون، دکتر سمنانیان گزارشی را در خصوص استرداد مقالات- Article Retractionبر اساس دو مقاله چاپ شده در مجله Science که اخبار حوزه­های مختلف علمی را منتشر می­سازد، ارائه نمودند. در نهایت پس از بحث و بررسی مقرر گردید:

-          نامه ای در خصوص سهم و جایگاه ایران در استرداد مقالات- Article Retraction در سطح بین المللی خطاب به  دکتر برومند و در جهت استحضار ایشان بعنوان دبیرکل محترم دبیرخانه و نیز معاون پژوهشی وزارت علوم ارسال گردد.

همچنین پیرو جلسه گذشته و بمنظور بازنگری برنامه چهار سال آتی کمیسیون، نقطه نظرات تمامی اعضا گردآوری و بعنوان پیشنهاد اولیه مطرح شد که در این بین، هشت مبحث بعنوان رئوس برنامه­های کمیسیون و حدود 40 مبحث بعنوان زیرمجموعه رئوس در نظر گردید و اعضای محترم نقطه نظرات خویش در ارتباط با فایل ارائه گردیده را عنوان نمودند.

رئوس برنامه­های پیشنهادی کمیسیون در دوره جدید به شرح ذیل است:

آینده پژوهی در علوم پایه

تبیین و تعیین مشوق­هایی برای اعتلای علوم پایه

دعوت از مسئولین و صاحبنظران مرتبط برای حضور در جلسه

پیگیری و بازنگری بیانیه سالانه (یا دو سالانه) کمیسیون

تبیین سیاست­های کلان آموزش علوم پایه در آموزش عمومی کشور و ارتباط آن­ها با نظام آموزش عالی

تهیه چهارچوب گزارش پایش و ارزیابی پیشرفت علوم پایه کشور

مطالعه و گزارش وضعیت توزیع سهم پژوهش در حوزه علوم پایه از GDP در کشور

چگونگی مشارکت دستگاه­ها برای ایجاد فرصت­های اشتغال برای دانش آموختگان علوم پایه

در نهایت پس از بحث و بررسی مقرر گردید:

-          در خصوص تعداد و محتوی رئوس برنامه­های پیشنهادی کمیسیون بایستی تجدید نظر صورت گیرد و در نهایت پس از اعمال تغییرات پیشنهادی برروی پیشنویس سوم، پیشنویس چهارم برنامه کمیسیون خدمت تمامی اعضا ارسال گردد.

-          در جلسه آینده این پیشنویس نهایی و متولیان امر نیز مشخص گردد.

-          دبیرخانه گزارش دو سالانه­­ی دستگاه­ها در خصوص نظام پایش و ارزیابی که در دو بخش آموزش، پژوهش و فتاوری توسط وزارت علوم و بخش تحقیق و نوسعه و تجاری سازی توسط معاونت علمی ارسال گردیده است را بمنظور مطلع نمودن اعضا و نیز پرهیز از موازی کاری در جلسات آینده کمیسیون ارائه نمایند.

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 75

گزارشی در خصوص "برآوردی از بودجه آموزش و تحقیق در علوم پایه در بودجه عمومی مصوب سال 1398" توسط جناب دکتر گرائی نژاد ارائه گردید. در این گزارش، اجزای بودجه، برآورد منابع در آموزش عمومی(مبنای تسهیم: ساعات درس هفتگی)، علوم پایه ‌در برنامه‌های‌ آموزش عالی، اعتبارات پژوهش‌های پایه در تحقیقات بررسی و جمع­بندی شد و در نهایت پیشنهاداتی به کمیسیون در جهت ارائه برنامه تحول علوم پایه در برنامه هفتم توسعه مطرح گردید. مقرر گردید:

-          کمیته­ای ذیل کمیسیون بمنظور بررسی و ارائه برنامه تحول علوم پایه تشکیل شود تا بتواند در زمان مقتضی، پیشنهاداتی را در این زمینه در قالب ویژگی و حد تفصیل برنامه توسعه هفتم بدهد.

همچنین آخرین ویرایش برنامه کمیسیون در دوره جدید به ایمیل اعضای محترم ارسال خواهد شد و در صورتیکه نقطه نظری از سوی ایشان طی فرصت 10 روز مطرح گردد، اعمال و در غیر اینصورت این پیشویس بعنوان پیشنویس نهایی مصوب خواهد شد و کمیسیون نیز موظف خواهد بود در چهار سال آتی ذیل این دستورالعمل­ها حرکت نماید. مقرر گردید:

پیشنویس چهارم برنامه کمیسیون در دوره جدید به ایمیل اعضای محترم ارسال و در صورتیکه نقطه نظری از سوی ایشان طی فرصت 10 روز مطرح گردد، اعمال و در غیر اینصورت این پیشویس بعنوان برنامه جهارساله کمیسیون مصوب گردد.

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 76

سیاست­های مرتبط با برگزاری جلسات کمیسیون در شرایط حاد کنونی( مقابله با ویروس کوید 19) بررسی گردید. مقرر گردید:

-          برنامه­ی جامع و ملی ویدئو کنفرانس جهت برگزاری جلسات کمیسیون تا زمان بهبود اوضاع فراهم گردد.

گزارشی در خصوص"توسعه محتوای علوم و ارتباطات علمی" توسط جناب دکتر غریبی ارائه و مقرر گردید:

-          لینک تکنولوژی آموزش علوم پایهدر حال اجرا در دانشگاه کلرادو-امریکا به اعضا ارسال گردد.

-          خانم دکتر مهاجرانی گزارشی در خصوص اقدامات آموزشی که در سطح دنیا و کشور در حوزه علوم پایه انجام می­گردد، ارائه نمایند

بمنظور بررسی برنامه­های جدید کمیسیون با توجه به شیوع بیماری کرونا، مقرر گردید:

-          اعضا چند سطری را در خصوص دیدگاه­هایشان راجع به بحران کرونا و تاثیرات آن در آموزش عالی به نگارش درآوردند تا بتوان جهت استحضار مسئولین ذ­ی­ربط بکار گرفت..

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 77

دکتر میرزابزرگ بعنوان نماینده جدید سازمان برنامه و بودجه در کمیسیون معرفی شدند. همچنین از زحمات و تلاش­های ارزنده و صادقانه دکتر گرائی نژاد در این کمیسیون تشکر و قدردانی گردید.

گزارشی در خصوص "افت علوم پایه، چالش­ها و راهکارها" توسط جناب دکتر واعظ پور ارائه و مقررگردید:

-          طرح "خانه علوم پایه" با کمک این کمیسیون و با هدف رفع برخی از چالش­ها و موانع مهم حوزه علوم پایه تدوین و جهت تصوبب و اجرا به شورای عالی ارائه گردد.

گزارشی تحلیلی در خصوص "عملکرد آموزش و پرورش در حوزه علوم پایه و همگرا" تحت عناوین مطالعات بین المللی تیمز و پرلز، جایگاه و عملکرد ایران در این مطالعات و تاثیر آن­ها بر بهبود عملکرد نظام­ آموزشی کشور و نیز مدل آموزشی STEAM و راه­اندازی طرح "خانه علوم پایه" و شرکت در اردوی علمی "کمربند و جاده" توسط خانم دکتر مهاجرانی ارائه و مقرر گردید:

-          جلسه آتی کمیسیون به ارائه توضیحات بیشتر در خصوص "طرح خانه علوم پایه" اختصاص پیدا کند.

-          همچنین از ظرفیتهای موجود در انجمنهای علمی در راستای پیشبرد و اجرای طرح"خانه علوم پایه" که متاثر از مدل آموزشی STEAM است، استفاده گردد.   

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 78  

سرکار خانم صبوحی به عنوان نماینده جدید سازمان برنامه و بودجه در کمیسیون معرفی شدند.   

گزارشی در خصوص "نقش علوم پایه در توسعه پایدار" تحت عناوین زیر توسط جناب دکتر اخوان ارائه گردید.     

تعریف و اهمیت توسعه پایدار

فعالیت­های جهانی در ارتباط با توسعه پایدار

محورهای توسعه پایدار

اهداف توسعه پایدار

اصول تبیین نقش علوم برای توسعه پایدار

رویدادهای مهم جهانی در سال 1336، سال آغاز ارزیابی کره زمین به عنوان محیط زیست بشری و نقش علوم پایه در آن

اهم موضوعاتی که فعالیت­های سال 2022، سال جهانی علوم پایه برای توسعه را شکل می­دهد

پیشنهاداتی در جهت جبران عقب ماندگی در حرکت در مسیر ترویج علوم یکپارچه و سرمایه­گذاری در علوم و نیز نظارت مستقیم و تحقیقات و سیاست­ گذاری برای توسعه پایدار

ریشه­یابی معضلات کشور در سطح کلان و ارائه یک برنامه کلان علمی براساس توسعه پایدار از طریق علم و بویژه علوم پایه

گزارشی در خصوص اهداف و ارکان سیاست­گذاری و اجرایی طرح و پیشنهادات و برنامه­های پیش رو و مراحل اجرای طرح "طرح خانه علوم پایه" توسط خانم دکتر مهاجرانی ارائه گردید. ضمن استقبال اعضای کمیسیون از این طرح، مقرر گردید:

-          طرح "خانه علوم پایه" به عنوان یک برنامه مشترک میان وزارتین علوم، بهداشت و آموزش و پرورش و نهایتا به عنوان برنامه اجرایی ایران برای سال ۲۰۲۲ که سال جهانی علوم پایه است، ارائه گردد.

-          ارائه گزارشی در خصوص "تدوین و ترسیم جایگاه علوم پایه در برنامه هفتم نوسعه با عنایت به برنامه ششم" توسط سرکار خانم صبوحی، نماینده جدید سازمان برنامه و بودجه در کمیسیون در دسنور کار جلسه آتی قرار گیرد.

-          دو کارگروه تخصصی ذیل کمیسیون نخست در خصوص "تعریف و تعیین حدود و ثغور علوم پایه در مقطع کنونی و دیگری در خصوص "تدوین و ترسیم جایگاه علوم پایه در برنامه هفتم توسعه با عنایت به برنامه ششم" شکل گیرد.

-          گزارش سیر پیشرفت طرح های "خانه علوم پایه" و "سنجش عملکرد نظام توسعه علوم پایه کشور" توسط خانم دکتر مهاجرانی و دکتر غریبی در هر جلسه ارائه گردد.           

اهم مطالب ارائه شده در جلسه 79  

گزارشی در خصوص "پذیرش دانشجوی پزشکی از مقطع کارشناسی" توسط جناب دکتر حقدوست، معاونت آموزشی وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی ارائه گردید که رئوس مطالب بدین شرح است:

الگوهای مختلف پذیرش پزشکی در جهان

پیشینه پذیرش پزشکی از مقطع کارشناسی در ایران

مقایسه برخی ویژگی‌ها در دو روش ورودی پزشکی

برخی نتایج اجرای طرح پذیرش از کارشناسی در دانشگاه علوم پزشکی تهران

خصوصیات شرکت کنندگان  و پذیرفته شدگان در آزمون پذیرش پزشکی از کارشناسی

نتایج در آزمون های جامع علوم پایه و پیش کارورزی

برخی نکات مهم تحلیلی (تجربه ۹ دوره برگزاری)

شایان ذکر است این موضوع هم در شورای سنجش و پذیرش کشور و هم در شورای انقلاب فرهنگی مطرح و کلیات آن به تصویب رسیده و قرار است به مدت پنج سال بطور آزمایشی آن در حداکثر ده دانشگاه بزرگ کشور و آن­ هم بصورت داوطلبانه، حداکثر ۲۰ درصد از ظرفیتشان را به پذیرش از مقطع کارشناسی اختصاص دهند و سپس برای ادامه آن تصمیم­گیری شود.

همچنین گزارشی در خصوص "جایگاه علوم پایه در برنامه هفنم توسعه با عنایت به برنامه ششم" توسط سرکار خانم صبوحی، نماینده سازمان برنامه و بودجه تحت سرفصل­های زیر ارائه گردید:

مروری بر وضعیت فعلی علوم پایه کشور چه به لحاظ کمی و چه به لحاظ جایگاهی در برنامه ششم و در قانون بودجه

تعداد دانشجویان بر حسب گروه های تحصیلی (95-1390)

تعداد دانشجویان کل کشور و دانشجویان گروه علوم پایه (98-1394)

رصد اشتغال دانش آموختگان به تفکیک گروه تحصیلی (93-92)

توزیع دانش­آموختگان گروه علوم پایه به تفکیک مقطع تحصیلی و نوع آموزش(93-1392)

سیاست‌های کلی علم و فناوری (نظام آموزش عالی، تحقیقات و فناوری)

اقدامات اساسی ذیل سیاست‌های کلی ابلاغی برنامه ششم توسعه کشور (امور علم، فناوری و نوآوری)

مقایسه عملکرد کمی با اهداف برنامه (98-1396)

اعتبار فعالیت حمایت از توسعه علوم پایه و پژوهش­های بنیادی (99-1397)

چالش­ها و مسائل موجود در این حوزه

و در نهایت به علت ضیق وقت و اهمیت موضوع، مقرر گردید:

-          تبادل نظر در خصوص این گزارش به جلسه بعد موکول گردد.

در ادامه گزارشی در مورد نخستین نشست کارگروه "تدوین جایگاه علوم پایه در برنامه هفتم توسعه با عنایت به برنامه ششم" توسط دکتر نصیری مطرح و هدف این کارگروه، تدوین یک بسته سیاستی برای مجموعه علوم پایه عمومی و آموزش و پرورش و علوم پایه در آموزش عالی و هم ترویج علوم پایه اعلام گردید که می­توان آن را هم در تعیین بودجه 1400 و هم برای تدوین برنامه هفتم در نظر گرفت.

در انتها نیز گزارشی از کارگروه"تعریف علوم پایه و تعیین حدود و ثغور آن" توسط دکتر مر ارائه و دغدغه اصلی این کارگروه، چگونگی اجرایی نمودن مصوبات و برنامه­های آن ارائه گردید. همچنین هفته آینده، نخستین جلسه این کارگروه برگزار و نهایتا پس از برگزاری سه الی چهار جلسه، راهکاری برای این گذار ارائه خواهد شد.

2. اهم فعالیت ها، نتایج و دستاوردها

استخراج بیانیه سال 98 کمیسیون مبتنی بر وضعیت فعلی، چالش­ها و راهکارهای پیشنهادی جهت اعتلای علوم پایه

تدوین سیاست‌ها و اولویت‌های پژوهش و فنّاوری کشور (1399-1395) در حوزه علوم پایه و فناوری­های همگرا

بررسی و تایید هزینه‌کرد یک درصد اعتبارات دستگاه‌های اجرایی در امور پژوهشی در سامانه سمات

تعداد طرح‏ها و اعتبارات پژوهشی کمیسیون تخصصی علوم‌پایه در سال‌های مختلف

سال

تعداد طرح‌های
ثبت شده دارای کد رهگیری

اعتبار

پرداخت

1391

129

 

 

1392

255

 

 

1394

118

14607

4776

1395

114

20494    

3231    

1396

94

16548    

6824    

1397

52

20630   

3153   

جمع

502

 

 

 

راهبری طرح­های کلان ملی؛ مطابق با مصوبه 4 جلسه بیستم و مصوبه 4-5 جلسه بیست و دوم شورای عالی عتف از مجموع 3 طرح کمیسیون علوم پایه یک طرح کلان این کمیسیون اولویت‌دار و 2 طرح مختومه اعلام شده است.. این کمیسیون سهمی 5 درصدی از اعتبار مصوب طرح‌های کلان ملی را به خود اختصاص داده است و تنها یک طرح از سه طرح کلان این کمیسیون دارای حامی است.

شماره

نام طرح

دستگاه سفارش‌دهنده

مجری محوری

اولویت طرح بر اساس مصوبه جلسه بیستم شورای عالی عتف

1

طراحی و ساخت لیزر الکترون آزاد

*

دانشگاه شهید بهشتی

مختومه

2

طراحی و ساخت زنجیره تقویت‌گر لیزر با پالس فوق کوتاه و انرژی بالا

*

دانشگاه شهید بهشتی

مختومه

3

طرح رصدخانه ملی ایران

معاونت علمی و فنّاوری ریاست جمهوری

پژوهشگاه دانش‌های بنیادین

اولویت‌دار- واگذاری به دستگاه بهره‌بردار