علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر

1.          معرفی کمیسیون

کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر فعالیت جدی خود را از سال 1388 و با انتخاب دبیر آن شروع نمود. در دو سال ابتدایی، فعالیت‌های این کمیسیون بیشتر معطوف به انتخاب حوزه‌های راهبردی و استخراج طرحهای کلان ملی ذیل حوزه‌ها و ساماندهی فرآیند و ساختار نظارت بر هزینه‌کرد بودجه تحقیقاتی (نیم تا سه درصد) دستگاه‌های اجرایی حوزه مربوطه بود. از سال 91 و راه‌اندازی طرح‌های کلان ملی، تمرکز فعالیت‌های کمیسیون بر ساماندهی نظام راهبری و اجرای طرحهای کلان حوزه کمیسیون قرار گرفت.

همچنین در طول سال‌های اخیر، فعالیت‌های دیگری همچون بازنگری اولویت‌ها و طرح‌های کلان کمیسیون بر اساس سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی، تحلیل هزینه‌کرد بودجه تحقیقاتی دستگاه‌های اجرایی کشور در حوزه علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر ، پایش و ارزیابی حوزه مذکور کشور بر مبنای پژوهش‌های بنیادین و کاربردی و ... صورت پذیرفته است.

1-1.        هدف تشکیل

با عنایت به ماهیت فرابخشی شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری نهادهای قانون‌گذار کشور (مجلس شورای اسلامی و هیأت دولت) جهت ساماندهی و هماهنگی نظام علم و فناری کشور مأموریت‌ها و مسئولیت‌های متعددی را برعهده این شورا قرار داده‌اند. ازاین‌رو کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر به منظور ارائه مشاوره تخصصی در حوزه موضوعات مربوط از طریق واکاوی و ارائه توصیه‌های سیاستی مناسب یا گزینه های تصمیم‌گیری برای توانمند سازی شورای عالی عتف در انجام وظایف محول تشکیل شده است. از جمله مهمترین وظایف شورای عالی عتف می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

-      اولویت‌بندی و انتخاب طرح‌های اجرایی بلندمدت سرمایه‌گذاری کلان در بخش‌های آموزشی و پژوهشی و فناوری براساس ماده 4 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مصوب 18/05/1383 مجلس شورای اسلامی)؛

-      بررسی و پیشنهاد منابع مالی موردنیاز در حوزه‌های علوم، تحقیقات و فناوری بر اساس  ماده 4 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مصوب 18/05/1383 مجلس شورای اسلامی)؛

-      تأیید هزینه کرد اعتبارات دستگاه‌های اجرایی مشمول بند 26 قانون بودجه سال 1388 کل کشور در چهارچوب سیاست‌ها و اولویت‌های تحقیقاتی کشور مصوب شورای عالی عتف؛

-      تأیید هزینه کرد اعتبارات دستگاه‌های اجرایی مشمول جزء «د» بند 2 قانون بودجه سال 1389 کل کشور در چهارچوب سیاست‌ها و اولویت‌های تحقیقاتی کشور مصوب شورای عالی عتف؛

-      ایجاد هماهنگی بین نهادها و سازمان‌های پژوهشی کشور برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و نظارت کلان براساس جزء 4 بند «و» ماده 16 قانون برنامه پنجم توسعه (مصوب مجلس شورای اسلامی، 30/10/1389)؛

-      استقرار نظام یکپارچه پایش و ارزیابی علم و فناوری کشور براساس جزء 6 بند «و» ماده 16 قانون برنامه پنجم توسعه (مصوب مجلس شورای اسلامی، 30/10/1389)؛

-       تهیه گزارش جامع از عملکرد اعتبارات تحقیقاتی کشور براساس جزء 1 بند «م» ماده 224 قانون برنامه پنجم توسعه (مصوب مجلس شورای اسلامی، 30/10/1389)؛

-      راهبری و مدیریت تأسیس و توسعه مناطق ویژه علم و فناوری براساس ماده 3 آئین‌نامه نحوه تأسیس و توسعه مناطق ویژه علم و فناوری (مصوب هیأت وزیران، 15/01/1389)؛

-      سیاست­گذاری، برنامه­ریزی و پیگیری اجرای قانون حمایت از شرکت­ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری­ها و اختراعات براساس ماده 2 قانون مذکور (مصوب مجلس شورای اسلامی، 16/09/1389)؛

-      نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی برای هزینه کرد اعتبارات مشمول جزء «الف» بند 108 قانون بودجه سال 1390 کل کشور در چهارچوب سیاستها و نقشه جامع علمی کشور؛

-      نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی برای هزینه کرد اعتبارات مشمول بند 89 قانون بودجه سال 1391 کل کشور در چهارچوب سیاستها و نقشه جامع علمی کشور؛

-      رسیدگی به شکایات و اعتراضات شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان از دستگاه‌های اجرایی در خصوص نحوه اجرایی قانون حمایت از شرکت­ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری سازی نوآوری­ها و اختراعات براساس ماده 30 آئین نامه اجرایی قانون مذکور (مصوب هیأت وزیران، 21/08/1391)؛

-      ارائه گزارش عملکرد و نحوه اجرای قانون حمایت از شرکت­ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری سازی نوآوری­ها و اختراعات به مجلس شورای اسلامی براساس ماده 33 آئین نامه اجرایی قانون مذکور (مصوب هیأت وزیران، 21/08/1391)؛

-      نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی برای هزینه کرد اعتبارات مشمول بند 116 قانون بودجه سال 1392 کل کشور برای انجام امور پژوهشی و توسعه فناوری در چهارچوب سیاستها و نقشه جامع علمی کشور؛

-      نظارت بر انجام آینده­نگاری ملی در حوزه علم و فناوری (مصوب هیأت وزیران، 17/12/1393)؛

-      نظارت بر عملکرد دستگاههای مشمول ماده 56 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و تهیه گزارش هزینه­کرد یک درصد اعتبارات دستگاههای مشمول در امور پژوهش و توسعه فناوری (مصوب مجلس شورای اسلامی،06/12/1393)؛

-      تهیه گزارش عملکرد دستگاه‌های اجرایی در راستای پیاده‌سازی سیاست‌های کلی علم و فناوری براساس ابلاغیه معاون اول رئیس جمهور (07/08/1393)؛

1-2.        سال تشکیل

کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر در سال 1388 تشکیل شد. جناب آقای دکتر حمید رضا آیت اللهی استاد و عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی به عنوان اولین دبیر کمیسیون انتصاب شدند. این دوره تا نیمه اول سال 1390 به طول انجامید. دوره جدید کمیسیون با انتصاب جناب آقای دکتر افتخاری عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع) به عنوان دومین دبیر کمیسیون شروع و تا سال 1392 ادامه یافت. مرحوم دکتر صادق آئینه‌وند سومین دبیرکمیسیون که از ابتدای سال 1393 مشغول فعالیت شدند ولیکن به علت کسالت استعفا دادند. چهارمین دبیر کمیسیون جناب آقای دکتر شجاع احمدوند که از آذر 1393 پس از انتصاب مشغول به فعالیت می‌باشند.

روند برگزاری جلسه‌های کمیسیون دور جدید در سال‌های 1393-1390

 

1-3.        دبیر کمیسیون

جناب آقای دکتر شجاع احمدوند عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی به عنوان چهارمین دبیر کمیسیون با حکم دبیرکل شورای عالی عتف به شماره 6726 تاریخ 23/09/1393 انتصاب گردیده و تاکنون به عنوان دبیر کمیسیون مشغول به فعالیت می‌باشند.

1-4.        رئیس کمیسیون

کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی تاکنون از میان نمایندگان دستگاه های اجرایی عضو کمیسیون تخصصی رئیس کمیسیون را انتخاب ننموده است.

 

2.     اعضای کمیسیون

با اجرا و پیگیری مواد 5 و 6 آئین‌نامه کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری اعضای کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر به شرح زیر می‌باشد:

 

2-1.        نمایندگان دستگاه‌های اجرایی

 

نمایندگان دستگاه‌های اجرایی عضو کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر

ردیف

نام دستگاه

نام نماینده

1

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

دکتر بهروز فتحی

2

وزارت آموزش و پرورش

حجت‌الاسلام دکتر محی الدین بهرام محمدیان

3

وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری

دکتر حسین ابراهیم آبادی

4

سازمان صداوسیمای جمهوری‌اسلامی ایران

دکتر علی طلوعی

5

سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری

دکتر محمد مرتضایی

6

فرهنگستان هنر

دکتر علیرضا اسماعیلی

7

فرهنگستان زبان و ادب فارسی

دکتر محمدرضا ترکی

8

مرکز مدیریت حوزه های‌ علمیه

حجت‌الاسلام والمسلمین عماد

9

نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حبیب محمدنژاد چاوشی

10

شورای عالی انقلاب فرهنگی

دکتر حمید طالب زاده

 

2-2.        اعضای حقیقی

دبیرخانه شورای عالی عتف در سال 1393 برای اولین بار و بر اساس بند 2 ماده 5 آئین‌نامه کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی عتف در زمینه موضوع فعالیت کمیسیون تخصصی با فراخوان از مراکز علمی دارای مجوز از مراکز ذی صلاح هستند،‏ نسبت به تهیه فهرستی از دانشمندان، صاحبنظران و متخصصان برجسته کشور در زمینه تخصصی مربوط اقدام کرد. اشخاص حقیقی پس از انتخاب در جلسه سیزدهم تاریخ 15/02/1394 توسط کمیسیون تخصصی مربوط از میان فهرست مذکور به دبیرخانه ارسال شد و با طرح در صدوسی‌ و دومین جلسه کمیسیون دائمی به تاریخ 27/03/1394 مورد تصویب قرار گرفت. اعضای مذکور طی حکمی به شماره 1300 تاریخ 03/08/1394 از سوی دبیر کل شورای عالی عتف به عضویت کمیسیون تخصصی مربوطه منصوب ‌شدند. فهرست اعضا به شرح جدول زیر می‌باشد:

فهرست اعضای حقیقی منتصب کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر

ردیف

نام اعضا

سمت علمی

1

حجت الاسلام دکتر ابولفضل شکوری

هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس

2

حجت الاسلام دکتر محمد علی ایازی

هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی

3

دکتر احمد علی‌پور

هیأت علمی دانشگاه پیام نور

4

دکتر تقی آزاد ارمکی

هیأت علمی دانشگاه تهران

5

دکتر محمدرضا حسینی بهشتی

هیأت علمی دانشگاه تهران

6

حجت الاسلام سید هادی خامنه‌ای

هیأت علمی پژوهشکده تاریخ اسلام

7

دکتر شیرین بزرگمهر

هیأت علمی دانشگاه هنر

8

دکتر غلامعباس مصلّی نژاد

هیأت علمی دانشگاه تهران

9

دکتر محمد دبیر مقدم

هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

10

حجت الاسلام دکتر سید طاها مرقاتی

هیأت علمی دانشگاه تهران

11

حجت‌الاسلام دکتر داود فیرحی

هیأت علمی دانشگاه تهران

12

دکتر شجاع احمدوند

هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

13

دکتر سید محمد امین قانعی راد

هیأت‌علمی مرکز تحقیقات ‌سیاست ‌علمی ‌کشور

 

به استناد تبصره 2 بند 2 ماده 5 آئین‌نامه کمیسیون های تخصصی شورای عالی عتف مبنی بر لزوم انتخاب یک عضو حقیقی کمیسیون تخصصی از میان معرفی شدگان انجمن ها و یا قطب های علمی کشور مرتبط با زمینه فعالیت کمیسیون تخصصی، با توجه به فهرست ارسالی شورای انجمن‌ها و قطب‌های علمی کشور از سوی نهادهای مربوطه، جناب آقای دکتر محمدامین قانعی راد از انجمن جامعه شناسی ایران به عنوان یک نفر عضو حقیقی کمیسیون در چهاردهمین جلسه کمیسیون تاریخ 24/06/1394 پیشنهاد و مورد تصویب قرار گرفت.

 

دستاوردهای کمیسیون

در سال‌های فعالیت کمیسیون تخصصی عناوین متعدد در دستور کار کمیسیون قرار گرفته است از جمله این دستاوردهای کمیسیون در سال های اخیر موارد مانند سیاست‌ها و اولویت‌های علم و فناوری، طرح های کلان ملی، نظارت بر عملکرد بودجه پژوهشی و عناوین متعدد است. نمودار زیر بیانگر شکل کلی از این موارد است.

 

 

3-1.        اولویت‌های علم وفناوری کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر

ردیف

محور اولویت‌دار

اولویت

1

اولویت‌های پژوهشی با رویکرد نظری به منظور اصلاح و تقویت مبانی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر

تعیین نظام اخلاق اجتماعی مبتنی بر اصول و ارزش‌های‌ اسلامی ـ ایرانی

2

تبیین الگوی سبک زندگی اسلامی- ایرانی

3

تحلیل و نظریه‌پردازی در زمینه علوم انسانی با تأکید بر  منابع اصلی (قرآن کریم، سیره ائمه معصومین «ع») و اسناد بالادستی (قانون اساسی، رهنمودها و فرامین امام (ره) و مقام معظم رهبری، سند چشم‌انداز 1404، نقشه جامع علمی کشور و ...) با هدف تحقق و استمرار مرجعیت علمی در این حوزه علمی

4

تبیین، تحلیل، تشریح و نحوه اجرایی کردن «ایده علم بومی» با هدف ترویج و استقرار آن در حوزه داخلی و معرفی آن به جامعه جهانی

5

شناخت، تعریف و گسترش مطالعات میان رشته‌ای متناسب با شرایط و مقتضیات کشور در چشم‌انداز 1404 با تأکید بر معارف اسلامی، دانش‌های بومی و نیازهای کابردی جهان معاصر

6

نظریه‌پردازی درباره ابعاد نظری و عملیاتی «اقتصاد مقاومتی»

7

نظریه‌پردازی در باب معماری و شهرسازی اسلامی – ایرانی متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی، جغرافیایی و ... موجود کشور

8

اولویت‌های پژوهشی با رویکرد نظری به منظور اصلاح و ...

تدوین ارزش‌ها و شاخص‌های اسلامی- ایرانی توسعه ملی به منظور دست‌یابی به رشد و پویایی جامعه ایران مبتنی بر ارزش‌های اسلامی به منظور تحقق شاخص‌های عدالت اجتماعی و اقتصادی و توسعه علمی و فرهنگی در مناطق مختلف کشور

9

اولویت‌های پژوهشی با رویکرد عملیاتی به منظور اصلاح و تقویت الگوها و سیاست‌ها

تحلیل و ارایه راه حل در زمینه مسایل اصلی حوزه علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر با توجه به اصول و ارکان اصلی آن مانند: متون، محتوا، روش‌های آموزش و پژوهش، رشته‌ها و مقاطع تحصیلی، نیروی انسانی

10

تحلیل و ارائه راهبرد و سیاست در زمینه کاربردی کردن علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر، با توجه به ظرفیت‌های موجود همچون: سیاست‌های حمایتی دولت، نقش فعال بخش غیردولتی، تأسیس مؤسسه‌های دانش بنیان و ...

11

ساز‌وکار توسعه هدفمند شبکه ارتباطی به منظور ارتقاء کیفی ناشی از رقابت سالم علمی‌ـ ‌‌پژوهشی و معرفی دستاوردها و قابلیت‌های بالای دانش بومی با توجه به سازوکارهایی چون: انجمن‌های علمی، قطب‌های علمی، کرسی‌های نظریه‌پردازی و آزاد اندیشی، جلسه‌های نقد، همایش‌های داخلی و خارجی، فرصت‌های مطالعاتی، تاسیس دانشگاه‌های مشترک و ...

12

شناسایی مؤلفه‌های هویت‌بخشی به سیمای شهر و روستا، بازآفرینی و روزآمدسازی معماری ایرانی ـ اسلامی با تأکید بر فضاهای کالبدی نهادها و مؤسسه‌های آموزشی و پژوهشی با هدف احیاء هنر اسلامی ـ ایرانی

13

اولویت‌های پژوهشی با رویکرد عملیاتی به منظور اصلاح و تقویت الگوها و سیاست‌ها

بررسی و طراحی نظام جامع سنجش و پذیرش، ارزشیابی، اعتبارسنجی و تضمین کیفیت آموزش عالی و آموزش و پرورش

14

بررسی و آسیب‌شناسی وضعیت نظام هنری و ادبی در کشور بر اساس معیارها و ارزش‌های ملی، مذهبی و بومی جامعه ایرانی و راهکارهای ارتقای آن به منظور تحکیم هویت ایرانی - اسلامی

15

تبیین راهبردهای تقویت سرمایه اجتماعی با توجه به مقتضیات فرهنگی کشور به منظور دست‌یابی به افزایش رفاه اجتماعی، تقویت قواعد اخلاقی - اجتماعی و رفتاری افراد جامعه، افزایش اعتماد و میزان آن بین شهروندان و حکومت و نهادهای برآمده بر آن، احساس امنیت، پایبندی حکومت به قوانین و مقررات و احترام به یکدیگر، احساس وفاداری به کشور، تفکر عقلانی، نظام‌پذیری، کارآمدی حکومت و تعاملات اجتماعی

16

تبیین مناسبات علمی- فرهنگی تمدن ایرانی- اسلامی با سایر تمدن‌ها و فرهنگ‌ها با تأکید بر حوزه‌های تمدن آسیایی به منظور شناخت جایگاه و منزلت سنت‌ها و میراث تمدنی ایران- اسلامی در حوزه‌های تمدنی دیگر، تقویت دیپلماسی تمدنی و پیشبرد راهبرد جهانی ایران مبنی بر جهان عاری از خشونت

17

طراحی دیپلماسی سیاست‌های داخلی مبتنی بر پیوستگی حکومت و مردم با رویکرد عدالت سرزمینی، دیپلماسی قومی و رواداری مذهبی

18

اولویت‌های پژوهشی با رویکرد عملیاتی به منظور اصلاح و تقویت الگوها و سیاست‌ها

طراحی سیاست‌های انسان‌گرایانه فرامرزی مبتنی بر گسترش تعامل منطقه‌ای و جهانی ج. ا. ایران در راستای ارتقای سطح منزلت ملی نسبت به سایر کشورها بر اساس اصول عزت، حکمت و مصلحت

19

تطبیق روندها و وضعیت‌ رشته‌های علوم انسانی در ایران با سایر کشورها به منظور آسیب‌شناسی وضعیت فعلی، تعامل با حوزه‌های مشترک علوم انسانی در جهان پیشرفته و ارزیابی برنامه‌ها و سیاست‌گذاری‌های انجام گرفته در حوزه علوم انسانی کشور

20

بررسی نقش فرهنگ در شکل‌گیری نواحی شهری و روستایی ایران و مقایسه تطبیقی آن با سایر کشورها به منظور دست‌یابی به روند تاریخی شهرنشینی و روستانشینی در کشور، آسیب‌شناسی نظام شهری و روستایی و مدیریت بهینه شهر و روستا

 

 

3-2.        طرح‌های کلان ملی

کمیسیون تخصصی علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر دارای 4 طرح کلان ملی مصوب شورای عالی عتف از 47 طرح کلان ملی مصوب شورا می‌باشد. عناوین آن در جدول زیر آمده است:

 

ردیف

عنوان طرح‌ کلان ملی

1

نقد و بررسی جریان‌های تفسیری قرآن

2

فلسفه سیاسی اسلامی

3

فرهنگ جامع زبان فارسی

4

نظام حکومتی الگو