حقوقی و قضایی

1.          معرفی کمیسیون

کمیسیون تخصصی حقوقی و قضایی فعالیت جدی خود را از سال 1393 و با انتخاب دبیر آن شروع نمود. در سال ابتدایی، فعالیت‌های این کمیسیون بیشتر معطوف به ساختار نظارت بر هزینه‌کرد بودجه تحقیقاتی دستگاه‌های اجرایی حوزه مربوطه و تدوین اولویت‌های کمیسیون بر اساس سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی در حوزه حقوقی و قضایی، پایش و ارزیابی حوزه مذکور بر مبنای پژوهش‌های بنیادین و کاربردی و ... صورت پذیرفته است.

1-1.        هدف تشکیل

با عنایت به ماهیت فرابخشی شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری نهادهای قانون‌گذار کشور (مجلس شورای اسلامی و هیأت دولت) جهت ساماندهی و هماهنگی نظام علم و فناری کشور مأموریت‌ها و مسئولیت‌های متعددی را برعهده این شورا قرار داده‌اند. ازاین‌رو کمیسیون تخصصی حقوقی و قضایی به منظور ارائه مشاوره تخصصی در حوزه موضوعات مربوط از طریق واکاوی و ارائه توصیه‌های سیاستی مناسب یا گزینه های تصمیم‌گیری برای توانمند سازی شورای عالی عتف در انجام وظایف محول تشکیل شده است. از جمله مهمترین وظایف شورای عالی عتف می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

o      اولویت‌بندی و انتخاب طرح‌های اجرایی بلندمدت سرمایه‌گذاری کلان در بخش‌های آموزشی و پژوهشی و فناوری براساس ماده 4 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مصوب 18/05/1383 مجلس شورای اسلامی)؛

o      بررسی و پیشنهاد منابع مالی موردنیاز در حوزه‌های علوم، تحقیقات و فناوری بر اساس  ماده 4 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مصوب 18/05/1383 مجلس شورای اسلامی)؛

o      تأیید هزینه کرد اعتبارات دستگاه‌های اجرایی مشمول بند 26 قانون بودجه سال 1388 کل کشور در چهارچوب سیاست‌ها و اولویت‌های تحقیقاتی کشور مصوب شورای عالی عتف؛

o      تأیید هزینه کرد اعتبارات دستگاه‌های اجرایی مشمول جزء «د» بند 2 قانون بودجه سال 1389 کل کشور در چهارچوب سیاست‌ها و اولویت‌های تحقیقاتی کشور مصوب شورای عالی عتف؛

o      ایجاد هماهنگی بین نهادها و سازمان‌های پژوهشی کشور برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و نظارت کلان براساس جزء 4 بند «و» ماده 16 قانون برنامه پنجم توسعه (مصوب مجلس شورای اسلامی، 30/10/1389)؛

o      استقرار نظام یکپارچه پایش و ارزیابی علم و فناوری کشور براساس جزء 6 بند «و» ماده 16 قانون برنامه پنجم توسعه (مصوب مجلس شورای اسلامی، 30/10/1389)؛

o       تهیه گزارش جامع از عملکرد اعتبارات تحقیقاتی کشور براساس جزء 1 بند «م» ماده 224 قانون برنامه پنجم توسعه (مصوب مجلس شورای اسلامی، 30/10/1389)؛

o      راهبری و مدیریت تأسیس و توسعه مناطق ویژه علم و فناوری براساس ماده 3 آئین‌نامه نحوه تأسیس و توسعه مناطق ویژه علم و فناوری (مصوب هیأت وزیران، 15/01/1389)؛

o      سیاست­گذاری، برنامه­ریزی و پیگیری اجرای قانون حمایت از شرکت­ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری­ها و اختراعات براساس ماده 2 قانون مذکور (مصوب مجلس شورای اسلامی، 16/09/1389)؛

o      نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی برای هزینه کرد اعتبارات مشمول جزء «الف» بند 108 قانون بودجه سال 1390 کل کشور در چهارچوب سیاستها و نقشه جامع علمی کشور؛

o      نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی برای هزینه کرد اعتبارات مشمول بند 89 قانون بودجه سال 1391 کل کشور در چهارچوب سیاستها و نقشه جامع علمی کشور؛

o      رسیدگی به شکایات و اعتراضات شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان از دستگاه‌های اجرایی در خصوص نحوه اجرایی قانون حمایت از شرکت­ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری سازی نوآوری­ها و اختراعات براساس ماده 30 آئین نامه اجرایی قانون مذکور (مصوب هیأت وزیران، 21/08/1391)؛

o      ارائه گزارش عملکرد و نحوه اجرای قانون حمایت از شرکت­ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری سازی نوآوری­ها و اختراعات به مجلس شورای اسلامی براساس ماده 33 آئین نامه اجرایی قانون مذکور (مصوب هیأت وزیران، 21/08/1391)؛

o      نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی برای هزینه کرد اعتبارات مشمول بند 116 قانون بودجه سال 1392 کل کشور برای انجام امور پژوهشی و توسعه فناوری در چهارچوب سیاستها و نقشه جامع علمی کشور؛

o      نظارت بر انجام آینده­نگاری ملی در حوزه علم و فناوری (مصوب هیأت وزیران، 17/12/1393)؛

o      نظارت بر عملکرد دستگاههای مشمول ماده 56 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و تهیه گزارش هزینه­کرد یک درصد اعتبارات دستگاههای مشمول در امور پژوهش و توسعه فناوری (مصوب مجلس شورای اسلامی،06/12/1393)؛

o      تهیه گزارش عملکرد دستگاه‌های اجرایی در راستای پیاده‌سازی سیاست‌های کلی علم و فناوری براساس ابلاغیه معاون اول رئیس جمهور (07/08/1393)؛

1-2.        سال تشکیل

کمیسیون تخصصی حقوقی و قضایی از سال 1392 پس از درخواست مسئولان قضایی کشور در سیزدهمین جلسه شورای عالی عتف مورد تصویب قرار گرفت. سرکار خانم دکتر لعیا جنیدی عضو هیأت علمی دانشگاه تهران به عنوان اولین دبیر کمیسیون و همچنین اولین دبیر زن منصوب شدند و تاکنون مشغول به فعالیت می‌باشند.

 

1-3.        دبیر کمیسیون

سرکار خانم دکتر لعیا جنیدی عضو هیأت علمی دانشگاه تهران به عنوان اولین دبیر کمیسیون با حکم دبیرکل شورای عالی عتف به شماره 24 تاریخ 19/01/1393 انتصاب گردیده و تاکنون به عنوان دبیر کمیسیون مشغول به فعالیت می‌باشند.

 

1-4.        رئیس کمیسیون

به استناد بند 4 ماده 5 آئین‌نامه کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی عتف در دومین جلسه کمیسیون تخصصی حقوقی و قضايی جناب آقای دکتر حسین مهرپور محمدآبادی رئیس دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی نماینده وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به ریاست کمیسیون‌ تخصصی مذکور از میان نمایندگان دستگاه های اجرایی عضو کمیسیون تخصصی با رأی موافق اکثریت کل اعضای کمیسیون تخصصی انتخاب شده‌اند.

2.     اعضای کمیسیون

با اجرا و پیگیری مواد 5 و 6 آئین‌نامه کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری اعضای کمیسیون تخصصی حقوقی و قضایی به شرح زیر می‌باشد:

 

2-1.        نمایندگان دستگاه‌های اجرایی

 

نمایندگان دستگاه‌های اجرایی عضو کمیسیون تخصصی حقوقی و قضایی

ردیف

عنوان

نام اعضا

1

قوه قضائیه

دکتر بهزاد پورسید

2

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دکتر حسین مهرپور محمدآبادی

3

وزارت دادگستری

محمدرضا زندی

4

کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی

 

5

مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه

حجت الاسلام محمد جواد ارسطا

 

2-2.        اعضای حقیقی

دبیرخانه شورای عالی عتف در سال 1393 برای اولین بار و بر اساس بند 2 ماده 5 آئین‌نامه کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی عتف در زمینه موضوع فعالیت کمیسیون تخصصی با فراخوان از مراکز علمی دارای مجوز از مراکز ذی صلاح هستند،‏ نسبت به تهیه فهرستی از دانشمندان، صاحبنظران و متخصصان برجسته کشور در زمینه تخصصی مربوط اقدام کرد. اشخاص حقیقی پس از انتخاب در جلسه نخست تاریخ 07/02/1394 توسط کمیسیون تخصصی مربوط از میان فهرست مذکور به دبیرخانه ارسال شد و با طرح در صدوسی‌ و سومین جلسه کمیسیون دائمی به تاریخ 31/04/1394 مورد تصویب قرار گرفت. اعضای مذکور طی حکمی به شماره 1107 تاریخ 30/06/1394 از سوی دبیر کل شورای عالی عتف به عضویت کمیسیون تخصصی مربوطه منصوب ‌شدند. فهرست اعضا به شرح جدول زیر می‌باشد:

فهرست اعضای حقیقی منتصب کمیسیون تخصصی حقوقی و قضایی

ردیف

نام اعضا

عنوان

1

دکتر منصور امینی

پژوهشگاه قوه قضائیۀ و عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی

2

دکتر مرتضی شهبازی‌نیا

عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس

3

دکتر محمدرضا ضیایی بیگدلی

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

4

دکتر بیژن عباسی

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران

5

دکتر عزت اله عراقی

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران

6

دکتر فرید محسنی

عضو هیأت علمی دانشکده علوم قضایی و خدمات اداری

7

دکتر شهلا معظمی

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران

8

آیت اله موسوی بجنوردی

عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی

9

دکتر نسرین مهرا

عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی –(انجمن )

 

3.                 

دستاوردهای کمیسیون

در سال‌ 1393 و 1394 فعالیت کمیسیون تخصصی ذیل سیاست‌ها و اولویت‌های علم و فناوری و نظارت بر عملکرد بودجه پژوهشی دستگاه‌های اجرایی است.

 

3-1.        اولویت‌های علم وفناوری کمیسیون تخصصی حقوقی و قضایی

 

ردیف

محور اولویت‌دار

اولویت

1

مطالعه تطبیقی حوزة حقوق عمومی (حقوق اساسی و اداری و کار)

الگوهای به زمامداری و بومی‌سازی آن مناسب با مقتضیات ایران

2

نظریه تفکیک قوا با رویکرد حل مشکلات ناشی از تداخل اختیارها و صلاحیت‌های قوای سه­گانه در ایران

3

رژیم­های متفاوت استخدامی و تعارض‌های آن (مانند رژیم استخدامی شمول قانون مدیریت و رژیم مشمول قانون کار و دیگر رژیم‌های خاص)

4

مشکلات ناشی از قراردادهای الحاقی با رویکرد افزایش نظارت مؤثر

5

حقوق شهروندی

6

مطالعه رویه دیوان عدالت و مراجع حل اختلاف کار و دیگر مراجع حل اختلاف تخصصی به هدف اصلاح و یکنواخت­سازی

7

مطالعه تطبیقی حوزة حقوق جزا و جرم‌شناسی

نظام مجازات و درجه کارامدی آن

8

بازبینی حقوقی ماهوی و شکلی کیفری با محوریت حقوق اصحاب دعوی

9

مطالعات تطبیقی در حوزة جرم‌شناسی با رویکرد کاهش جرم و جرم‌زدایی

10

مسائل حقوقی اداره بهتر زندان­ها

11

مطالعه رویه قضایی دادگاه کیفری، نظامی، انقلاب و دیگر مراجع خاص کیفری به هدف اصلاح و یکنواخت‌سازی

12

مطالبات حوزه حقوق بین الملل با رویکرد حل مشکلات پیش روی ایران

حقوق هسته­ای ایران و تحریم­ها

13

رژیم حقوقی دریای مازندران

14

دریا­ها، رودخانه­های مرزی و...

15

تقویت حل و فصل اختلاف‌های بین‌المللی (اختلاف بین دولت­ها) از طریق فرا قضایی

16

مطالعات تطبیقی حوزه حقوق تجاری و اقتصادی

ناکارآمد­های حقوقی رژیم شرکت­های بازرگانی

17

حقوق بازار­های مالی و پولی (بانک، بورس و بیمه...) به هدف یافتن ابزار­های حقوقی کارآمد

18

برقراری نظام جامع مالکیت فکری با رویکرد تعادل حقوق و تقویت اقتصاد دانش‌بنیان

19

حقوق انرژی به هدف ایجاد ابزار­های کارآمد حقوقی جهت جذب سرمایه و تأمین مالی، توسعه این حوزه

20

مطالعات سازمان­های اقتصادی و تجاری بین‌الملل به هدف ارزیابی حقوقی منافع ایران در الحاق با فقدان الحاق یا نحوه مشارکت و فعالیت

21

مطالعه رویه دادگاه­های ملی و نهاد­های حل اختلاف تخصصی و مراجع بین‌المللی حل اختلاف‌های تجاری

22

مطالعات تطبیقی حوزه حقوقی مدنی

حقوق خانواده و احوال شخصیه

23

مسئولیت­های مدنی تخصصی و ارتباط آن با نظام عام مسئولیت مدنی

24

رژیم حقوقی مناسب اشکال نوین اموال

25

مطالعه رویه قضایی دادگاه­های حقوقی و دادگاه‌های خانواده و دیگر مراجع خاص به هدف اصلاح و یکنواخت‌سازی

26

چالش­های حوزه قضایی

ایجاد دادگاه­ها و سایر مراجع تخصصی حل اختلاف

27

تقویت حل اختلاف از طرق فرا قضایی

28

بررسی رویه قضایی داد­گاه‌های عمومی و دیوان عدالت به هدف اصلاح و یکنواخت‌سازی

29

مطالعه نقائص و مشکلات قانون آیین دادرسی کیفری جدید و قانون آیین دادرسی مدنی در مقام اعمال توسط دادگاه‌ها

 

مقصود از مطالعه تطبیقی که در تمام موارد تکرار شده در محور­های اولویت­دار، مطالعه حقوق اسلام، نظام حقوق موضوعه ایران، نظام های حقوق نوشته (رومی- ژرمنی)، نظام­های حقوقی عرفی (کامن لا) درباره موضوع پژوهشی و ارزیابی نتایج حاصل و انتخاب بهترین راه حل با توجه به مقتضیات ایران است.